Het doel heiligt de middelen?

De organisatie waar je werkt doet fantastische dingen voor arme kinderen. Maar de manier waarop staat je niet altijd aan. Nu kom je erachter dat er zelfs wordt gefraudeerd. Wat doe je? In hoeverre heiligt het doel de middelen?

Casus

Je werkt voor een kleine ontwikkelingshulporganisatie, die per jaar 200 kinderen in Kenia van gezondheidszorg en onderwijs voorziet. Onlangs is er een nieuwe website gemaakt. Je komt erachter dat de directie dit door een ‘kennis’ heeft laten doen, die hier ‘zwart’ voor is betaald. Je vraagt aan één van de directeuren wat hier aan de hand is. De directeur legt uit dat hij het liever ook ‘wit’ zou doen, maar dat kost nou eenmaal meer geld. Geld dat dan niet aan de kinderen in Kenia ten goede komt. Hij smeekt je hier niets over in de openbaarheid te brengen. Er zijn de laatste tijd al wat organisaties negatief in het nieuws geweest, in verband met hoge salarissen of te veel overhead, en dit nieuws zou rampzalige gevolgen kunnen hebben voor het aantal donaties. Om nog maar niet te spreken over de kosten voor de organisatie als de Belastingdienst een boete oplegt. De directeur belooft je dat er in de toekomst niet meer zwartgewerkt zal worden voor de organisatie. Je hebt redelijk zicht op de begroting van de organisatie en het geld dat wordt bespaard door het zwartwerken wordt inderdaad besteed aan de hulpverlening in Kenia.

Wat doe je? Meld je het zwartwerken aan de belastingdienst of zeg je er niets over?

En wat doe je als twee maanden later blijkt dat het ontwerp voor de nieuwe folder door dezelfde persoon is gedaan, die er weer zwart voor is betaald?

Wat denk je zelf?

Wat is je eigen mening? En zou je een bepaalde ethische invalshoek kunnen gebruiken om over bovenstaand dilemma de knoop door te hakken? Kijk vervolgens hieronder naar de uitgewerkte feedback.

Feedback

De directe gevolgen van het zwartwerken melden zijn negatief. Voor jou persoonlijk zal het een slechtere relatie met de directeur opleveren, en het kan je zelfs uiteindelijk je baan kosten. Als de organisatie ten onder gaat door ofwel de negatieve beeldvorming of de kosten van de boete, raak je zeker je baan kwijt, en zullen je collega’s je niet dankbaar zijn. Bovendien, de organisatie steunt jaarlijks 200 arme kinderen. Hoewel zwartwerken niet mag, gebeurt het hier in ieder geval met een goed doel.

Ondanks al deze nadelen is het ook heel goed mogelijk dat je ervoor kiest om het zwartwerken wel te melden, zeker als het nog een keer gebeurt. Zwartwerken mag nou eenmaal niet. De directeur weet dat dit niet mag, dus of hij van het geld dat overblijft zelf uitgeeft of een kind van de hongersnood redt maakt niet uit.

Je kunt er vanuit gaan dat je goede ethische keuzes alleen kan maken door uit te gaan van goede beginselen. De intentie telt, niet het uiteindelijke gevolg. Deze manier van naar goed en fout kijken heet dan de beginselethiek. In de beginselethiek kan je bepalen of iets een ethische handeling is door je af te vragen of je zou willen dat het beginsel dat hieraan ten grondslag licht een universele wet wordt. Het kan dus niet zo zijn dat zwartwerken in de ene situatie wel mag en in de andere niet.

Je kunt een actie ook beoordelen aan de hand van de gevolgen ervan. De gevolgenethiek is een stroming waarin de uitkomst geldt, niet de intentie. Als iets meer goed dan kwaad doet, is het goed. Een vorm van gevolgenethiek is het utilitarisme. Hierin wordt het nut van een actie gekwantificeerd. Wat goed is, is datgene wat het meeste geluk oplevert voor het grootste aantal mensen. Hoewel zwartwerken een negatieve invloed heeft op de maatschappij als geheel, is in specifieke dit geval het geluk dat het de kinderen in Kenia oplevert groter dan de pijn die het het Nederlandse volk doet.

Of je er voor kiest om het zwartwerken te melden of niet, heeft te maken met hoe je tegen ethische kwesties aankijkt. Het is wel belangrijk om je te beseffen dat als jij er achter komt dat er zwart gewerkt wordt, dit vast ook meer mensen op gaat vallen. Om te voorkomen dat het goede werk van de stichting te niet wordt gedaan, is het in ieder geval belangrijk om er voor te zorgen dat het niet vaker gebeurt. Als je het (nog) niet wilt melden, leg dan nogmaals aan de directeur uit wat je problemen hiermee zijn. Dit kan dan zowel vanuit ethische overwegingen zijn (‘zwartwerken mag niet’) als vanuit praktische overwegingen (‘als iemand er achter komt is het slecht voor de organisatie’).