Ethische stromingen

Wat is goed en kwaad? Hoe kun je juist handelen? Over deze vragen handelt de ethiek, een vakgebied binnen de filosofie. Deze vragen zijn niet nieuw. Al vele eeuwen vragen mensen zich af wat goed en juist handelen is. En ook nu zijn er geregeld discussies over normen en waarden.

Het woord ethiek komt van het Griekse woord ethos. Dit betekende oorspronkelijk ‘gewoonte’. De Latijnse vertaling van ethos is mos, en het meervoud hiervan is mores. Hiervan is ons woord ‘moraal’ afgeleid. Nu wordt moraal gebruikt om aan te geven welke handelingen en wat voor gedrag binnen een gemeenschap als ‘goed’ worden beschouwd. Ethiek betekent het nadenken over de moraal.

Ethiek wordt vaak in één adem genoemd met normen en waarden. Waarden zijn abstracte voorstellingen van wat een maatschappij als goed beschouwd. Een aantal voorbeelden hiervan zijn de waarden die in het Franse motto worden genoemd: “Vrijheid, gelijkheid en broederschap”. Normen zijn de vertaling van die waarden in concrete regels. Dit kunnen hele duidelijke regels zijn, zelfs vastgelegd in de wet, maar ook ongeschreven regels.

Er zijn verschillende manieren van het beschrijven van ethische kwesties. Aan de ene kant bestaat de descriptieve ethiek, aan de andere kant de normatieve ethiek. Beoefenaars van de descriptieve ethiek houdt zich bezig met het beschrijven van wat goed en fout wordt gevonden in een bepaalde tijd of bij een bepaalde groep mensen. Normatieve ethici trachten te achterhalen wat goed gedrag is en willen dit overbrengen aan andere mensen. Zij schrijven als het ware voor wat goed en fout is.

Verder bestaat er nog de meta-ethiek. Dit is de stroming die wil onderzoeken waar ethische principes eigenlijk vandaan komen. Hoe komt het dat vrijwel alle mensen vinden dat er goede en foute handelingen zijn, ook al zijn ze het lang niet altijd eens wat dan goed en fout is? De laatste en meest recente vorm van ethiek is de toegepaste ethiek. De toegepaste ethiek houdt zich bezig met actuele, maatschappelijke onderwerpen, en probeert daar concrete richtlijnen voor vast te stellen. In die zin is toegepaste ethiek vaak ook een vorm van normatieve ethiek. Voorbeelden van het concreet toepassen van de ethische wetenschap vind je in de zorg, bij milieukwesties, maar ook bij discussies over de multiculturele samenleving. Bedrijfsethiek is een vorm van toegepaste ethiek.

Uitgewerkte ethische stromingen

De volgende ethische stromingen zijn uitgewerkt: