Gevolgenethiek

Het doel heiligt de middelen. De gevolgenethiek is de ethische stroming die ervan uitgaat dat je kunt bepalen of een handeling goed is door te kijken of het gevolg goed is.

Een andere naam voor gevolgenethiek is teleologie. De oorsprong van dit woord is het Griekse Telos, dat doel betekent. Het doel bepaalt of een handeling goed is. Maar hoe is dan te bepalen wat een goed doel is? Volgens Aristoteles heeft alles in de wereld een doel. Dit geldt niet alleen voor mensen, maar ook voor dieren, planten en stenen. Alles in het universum is er op gericht om een uiteindelijke bestemming te bereiken. Een kastanje ‘wil’ een kastanjeboom worden.

Goede, ethische handelingen zijn die acties die bijdragen aan het doel. Maar wat is dan het doel van de mens? Voor mensen (maar ook voor dieren) is het hoogste doel eudaimonia, geluk. Volgens hem ervaart een mens geluk tijdens acties. Geluk staat niet op zich, je bent ergens gelukkig over. En de acties die het meeste geluk opleveren zijn deugdzaam. Overigens denkt Aristoteles niet dat iedereen volledig verantwoordelijk is voor zijn eigen geluk. Om daadwerkelijk geluk te ervaren moeten randvoorwaarden zoals een goede gezondheid en vrienden noodzakelijk.

Aristoteles heeft vele deugden beschreven. Bij veel van deze deugden geldt de ‘gulden middenweg’. Hij beschrijft deugden als karaktertrekken. Lafheid is niet goed, maar overmoedigheid ook niet. Moedig zijn zonder jezelf te overschatten is de ware deugd. Een aantal van de benodigde deugden gaan over je relatie met anderen, bijvoorbeeld rechtvaardigheid en vrijgevigheid. Hierdoor gaat de Arestoteliaanse gevolgenethiek niet alleen over het bereiken van je eigen geluk, maar ook over dat van anderen.

De handelingen die uit deze deugden voorkomen kunnen van geval tot geval verschillen. Aristoteles geloofd dus niet dat bepaalde acties per definitie goed of fout zijn, het hangt er van af wat het gevolg is; brengt deze handeling je dichter bij je doel?

De ethiek van Aristoteles is al ruim twintig eeuwen op vele filosofen en godsdienstwetenschappers van invloed. De gevolgenethiek wordt door sommigen verder uitgewerkt, bijvoorbeeld in het utilitarisme, terwijl anderen juist proberen de theorie te weerleggen, bijvoorbeeld in de beginselethiek.