Hedonisme

Hedonisme en ethiek; het lijkt een vreemde combinatie. Hedonisme is toch het najagen van je eigen geluk? En ethiek heeft juist te maken met het goed met anderen omgaan. Toch is hedonisme wel als een ethische stroming te zien, het is een normen-en-waardenstelsel en een denkrichting over hoe je in het leven zou moeten staan.

Het woord hedonisme is afkomstig uit het Grieks. Het woord hedoné betekent genot of vreugde. Het enige dat van belang is in het leven is genot. De bekendste filosofische stroming uit de oudheid die met hedonisme in verband wordt gebracht is het epicurisme, genoemd naar de filosoof Epicurus. Volgens hem diende iedereen individueel genot na te streven. Dit betekent niet zo maar achter alle pleziertjes aan jagen, soms is er zelfbeheersing nodig om later meer genot te ervaren. Het verstand is daarbij belangrijk, als je verstandig genoeg bent om de juiste keuzes te maken, zal je altijd het hoogste geluk bereiken.

Het gedachtengoed van Epicurus is door de eeuwen heen bestempeld als verwerpelijk en egoïstisch. Je bent toch niet alleen op de aarde voor jezelf? Je hoort toch ook anderen te helpen? Toch zag Epicurus in zijn wereldbeeld wel een plaats voor eer en rechtvaardigheid. Alleen niet omdat je anderen goed hoort te behandelen, maar omdat je ongelukkig wordt van slechte relaties met anderen. Dit moet voorkomen worden, dus moet je andere mensen respecteren.

Het hedonisme wordt opgedeeld in twee stromingen, het psychologisch hedonisme en het moreel hedonisme. Het psychologisch hedonisme stelt dat alle mensen naar zo veel mogelijk geluk en zo weinig mogelijk pijn streven. Het moreel hedonisme stelt dat dit de juiste manier is om te leven. Het verschil is dus dat bij de eerste stroming alleen wordt beweerd dat geluk zoeken in de aard van de mens zit, terwijl volgens aanhangers van het moreel hedonisme dit de enige juiste manier van leven is.

Epicurus is een moreel hedonist. Psychologisch hedonisten zijn bijvoorbeeld Hobbes en Sigmund Freud. Volgens Hobbes handelen wij allemaal in ons eigenbelang, en altruïsme bestaat niet. Als er niet met harde hand wordt opgetreden zal iedereen ‘pakken wat hij pakken kan’, en daarbij niet terugdeinzen voor het kwetsen of zelfs doden van een ander. Zijn bekendste uitspraak hierover is Homo homini lupus; “De mens is voor een mens als een wolf”.
Volgens Sigmund Freud, die bekender is als psycholoog dan als filosoof, streeft elk mens naar geluk, en dan uiteindelijk naar geluk in de vorm van lichamelijk genot. Veel psychologische problemen ontstaan doordat mensen zich hierover schuldig voelen.

Het hedonisme is vaak bekritiseerd, maar blijft een veelbesproken ethische stroming. Het utilitarisme is eigenlijk een vorm van hedonisme, maar dan voor de hele maatschappij in plaats van alleen voor een individu.